استخدمت النصوص العرفانیة الفارسیة المنثورة، أبسط الأدوات فی اللغة والبیان لنقل المفاهیم العمیقة والصعبة. و اعتبر هذا اللون من النثر من أکثر النصوص استحسانا فی جمیع العصور. والمعروف عن النصوص المنثورة لجامی فی جمیع أصناف الآثار التفسیریة والتعلیمیة والعرفانیة أنها تمتاز بمنتهی الرقة والحذاقة إلی جانب ما تحظی به النصوص القدیمة من أدوات بیان تجعلها رصینة لغویا، و بطبیعة الحال، تتحلی نصوص رسالة شرح الرباعیات فی وحدة الوجود بجمیع المیزات المذکورة.وتناولت هذه المقالة رسالة شرح الرباعیات فی وحدة الوجود بالبحث والتعریف بعد تسلیط الضوء علی حیاة جامی وآثاره. وهناک إشارة وجیزة إلی أسلوب النثر فی عصر جامی. ثم تناول المقال بالبحث والتفصیل أبرز سمات أسلوب النثر المتوارد فی الرسالة، من بینها الإیجاز، ونماذج من الأسالیب القدیمة، وحذف الأفعال بالقرینة، واستعمال «ئیت» المصدریة، و موضوع طرح الألفاظ المترادفة، وتطبیق الصفة مع الموصوف والاستناد بالآیات القرآنیة. و فی النهایة تأتی النتیجة لتکون ختاما للبحث.

چکیده فارسی:از مهم ترین ویژگی انسان قدرت شناخت اوست و از برترین و موثرترین شناخت ها هستی شناسی است. عرفا و فلاسفه اسلامی در باور هستی شناسی و اعتقاد به خالق و مخلوق به چند دسته تقسیم می شوند. جمعی تباین وجود خالق با مخلوق را پذیرفته و گروهی تساوی همه موجودات با خالق را طرح نموده و عده ای وحدت خالق و نفی کثرات را ذکر کرده اند. در میان فلاسفه وحدت تشکیکی وجود برترین تفسیر وحدت و کثرت با مشی فلسفی است که به وسیله ملاصدرا به اثبات رسیده، لکن او در مراحل تکامل بینش، به وحدت وجود عرفانی قائل شده که در آن، حقیقت وجود تنها و تنها حضرت حق است و کثرات، ظهور و جلوات و نمود آن حقیقت اند، لذا مخلوقات نه عین حقیقت وجودند و نه مثل و نه مباین آن. چکیده عربی:لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

یقوم هذا البحث بدراسة "ابستمولوجیا الذات" أو "نظریة معرفة النفس" عند جلال الدین الرومی وسبینوزا دراسة مقارنة. تشیر فرضیات البحث إلى أن هناک تشابهات جوهریة بین الرؤیة الصوفیة القائمة على "وحدة الوجود" عند جلال الدین الرومی وبین نظریة "وحدة الجوهر" عند سبینوزا. وبما أن سبینوزا یتبع أسلوب دیکارت فی "العقلانیة"، ولکن على عکس دیکارت التعددی، فإن لدیه وجهة نظر موحدة فی مناقشة "جوهر الوجود"، حیث یشترک مع أفکار جلال الدین الرومی فی "المثنوی المعنوی". لهذا فإن رؤیة سبینوزا المیتادیکارتیة فی معرفة الذات، خضعت فی هذا البحث لدراسة مقارنة بناء على افتراض أن الذات فی هذه الحالة لها دلالة غیر ما تدل علیه النفس والروح فی جوهرها وسلوکها. یقوم هذا البحث معتمداً على المنهج الوصفی التحلیلی بالردّ على أسئلة حول طبیعة النفس وأصلها، کیفیة کبحها والتحکم فیها ومدى تأثیر الجبر والاختیار أو إرادة الإنسان فی التعبیر عن رغبات النفس، وهی دراسة مقارنة متعددة التخصصات فی المجالین النقد الفلسفی والنقد الصوفی. کما أن البحث توصل إلى نتیجة تفید بأنه لا یوجد اختلاف فی طبیعة الذات (النفس) وحالاتها وتسلسل مراتبها وطریقة کبحها وصلتها بالخیار وإرادة الإنسان فی النظریتین ما عدا فی "أسلوب المعرفة" وطریقة إدراکها.

إنَّ محمدعلی شمس الدین شاعر لدیه اتجاهات عرفانیة وهو متأثر من العطار النیسابوری ومن جملة هذه التأثرات إننا نجد مضامین وجودیة ومفاهیم حول وحدة الوجود وکذلک الحیرة العرفانیة والرؤی حول الموت والفناء فی أشعاره. ورغم من أهمیة المفاهیم حول المعرفة الوجودیة فی أشعار کلا الشاعرین والتألیفات التی دونت حول هذه المعرفة؛ ولکن لم یتم بحثاً وافیاً حول هذا الموضوع. من أجل هذه الغایة فإننا عمدنا إلی دراسة التأثیر والتأثر بین الشاعرین علی طریقة المدرسة الفرنسیة للأدب المقارن بشکل وصفی وتحلیل المحتوی فی أشعار هذین الشاعرین. ونظراً لتأثر شمس الدین من العرفان الإسلامی الإیرانی والمؤلفات حول العرفان فی الأدب الفارسی، فإننا حاولنا فی هذه الدراسة تبیین کیفیة التشابه والخلاف فی توظیف تلک المضامین من خلال المقارنة بین أشعار شمس الدین والعطار النیسابوری. تشیر النتائج الی أن کلا الشاعرین قد تشابها فی التعبیر عن وحدت الوجود و کذلک نظرتهما الی الموت فإنّها توحی بأنّ الموت ولادة جدیدة.

استطاع بیدل دهلوی بوصفه أکبر شعراء العرفان فی شبه القارة الهندیة، أن یرتقی بالأسلوب الهندی من قیود الشکل إلی آفاق المعرفة الرحبة. فالغزل عند میرزا عبدالقادر بیدل یعتبر استمرارا لتفکر مولانا محمدجلال الدین بلخی فی شمسیاته. فهذا المقال یهدف إلی التعریف ببیدل من خلال غزلیاته العرفانیة، حیث یری الشاعر أن جمیع مظاهر الکثرة، فی سیر الإنسان الرجوعی والعروجی، تعود إلی الوحدة، و تلک المظاهر فی سیره النزولی أو سفره من الحق إلی الخلق، تعتبر أمورا اعتباریة تظهر صفات خالق الکون.تمثل غزلیات بیدل العرفانیة، ملحمة معنویة تحکی عن عشق الإنسان للمعشوق الأزلی. هذه الغزلیات یرافقها تفکر سریالی غالبا، و هذا یؤدی إلی صعوبة فهم مصطلحات غزلیاته العرفانیة التی اعتمد الشاعر فی إنشادها علی الأسلوب الهندی، و یصعب للباحثین أن یجدوا لتلک المصطلحات مرادفات واضحة، و لکن بالرغم من هذا کله فإن غزلیات بیدل، تتضمن أشواقا تهیج حدتها، القوالب العروضیة والقوافی ذات الردیف الفعلی.

بسم الله الرحمن الرحیمالذی یلفت النظر فی سیرة الشهیدین، الأول والثانی و خاصة الثانی، تلک العلاقة الممیزة الواسعة مع علماء العالم الإسلامی فی کل مکان من دمشق إلی بغداد إلی القاهرة، وجولاتهما فی بلاد المسلمین قاطبة دون تمییز، و حرصهما علی التعرف علی أحوال المسلمین و اکتساب ثقافة إسلامیة واسعة عن الشعوب الإسلامیة، والتواصل مع فئات المجتمع کلها ... الخ.

وحدة الأمة الإسلامیة من أهم هموم زعماء الأمة خصوصا زعماءالشیعة ومن مؤکدات المعصومینعلیهم السلام حال کونهم قدّموا آلیات فی تنفیذها. فی هذا الصدد، کان عصر الهادی( ع) لتحقق الوحدة عصرا بارزا وآلیاته ممتازا. کان وجود الفرق والنحلل المختلفة والعدیدة یثیر الخلافات فی المجمتع الإسلامی والهادی (علیه السلام) مع ابتنائه علی الأصول الإسلامیة وواقعیات الأمة قدّم الآلیات الجدیرة لتحقق الوحدة المقصودة. السئوال عن ماهیة ونوع آلیات الهادی (علیه السلام) لتحقق الوحدة و الحیلولة دون تفاقم الخلافات فی الأمة، هی ما نحن بصدده فی هذه المقالة. التجنب عن المسائل الهامشیة والإستناد إلی القرآن والسیرة النبویة صلی الله علیه وآله واحترام معتقدات الجمهور من أهم آلیاته (علیه السلام) لتحقیق الوحدة. نحن فی هذه المقالة نشیر بصورة ضمنیة إلی ملامح عصر الإمام الهادی (علیه السلام) الثقافیة ونشرح ونبین طریقته ونهجه لنیل إلی هذا المقصود.

چکیده فارسی:وحدت گرایی در هستی شناسی از دیدگاه ملاصدرا و اسپینوزا به دلیل شباهت قابل توجه این دو در برخی جهات مهم شخصیتی، سبک و غایت فلسفه ورزی، موضوعی درخور پژوهش است. افزون بر آن، دو فیلسوف یاد شده مفاهیم مشترکی از قبیل وجوب ذاتی، موجود قائم به ذات، عینیت صفات با ذات، بی همتایی، عالی ترین مرتبه بساطت، ثبات و تغییرناپذیری، سرمدیت و نامتناهی را به کار بسته اند. صدرا این ویژگی ها را به حقیقت وجود و اسپینوزا آنها را به جوهر نسبت می دهد. هر دو نیز تصریح و تاکید دارند که این موجود خداست. البته تفاوت هایی نیز در مبانی آنها وجود دارد؛ ولی شباهت ها غالب است. بر این اساس، نمی توان اسپینوزا را «پانته ایست» خواند. چکیده عربی:الوحدة فی معرفة الوجود عند صدرالدین الشیرازی (الملا صدرا) و اسپینوزا، موضوع جدیر بالبحث و النظر، بسبب ما یوجد بینهما من تشابه یلفت النظر من بعض الجوانب المهمة سواء من حیث الشخصیة، أم من حیث الاسلوب والغایة الفلسفیة. بالاضافة إلی ذلک فقد استعمل الفیلسوفان المذکوران مفاهیم مشترکة مثل: الوجوب الذاتی، والموجود القائم بالذات، و انعدام الشبیه أو النظیر، و أعلی مراتب البساطة، والثبات و عدم التغیر، والسرمدیة وعدم التناهی. ولکن الملاحظ ان صدرالدین الشیرازی ینسب هذه الخصائص إلی حقیقة الوجود، بینما ینسبها اسپینوزا إلی الجوهر. کما یصرح کلاهما و یؤکدان أن هذا الموجود هو الله. و توجد بطبیعة الحال أوجه اختلاف بین متبنیات کل واحد منهما، الا ان أوجه التشابه هی الغالبة. و علی هذا الأساس لا یمکن نعت اسپینوزا بانه کان معتقدا بوحدة الوجود.

از دیدگاه فلاسفه الهی در راس هرم هستی، مبدیی هست که واجب الوجود است و هیچگونه وابستگی به چیز دیگر ندارد. وجود او را می توان با دلایل عقلی اثبات کرد، اما شناخت حقیقت و ذات وی - چون هستی محض است - برای انسان میسر نیست. تنها می توان او را بوسیله اوصاف خاصی که ویژه اوست شناخت. این ویژگی ها - عموما - نقطه مقابل خواص ممکنات است. بعبارت دیگر همه این ویژگی ها از بی نیازی وی حکایت می کنند. در یک کلام: «واجب الوجود» - چون سرچشمه پیدایش همه موجودات عالم است - نمی تواند خود نیازمند و وابسته به دیگری باشد بلکه باید همه کمالات وجودی را بنحو اتم و اکمل داشته باشد، در غیر اینصورت خود نیز یکی از موجودات عالم خواهد بود که نیازمند به مبدا دیگری است. در این مقاله این خواص و ویژگی ها از منظر فلاسفه اسلامی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

قال تعالی فی کتابه الکریم: C واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولا تفرقوا واذکروا نعمة الله علیکم إذ کنتم أعداء فألف بین قلوبکم فأصبحتم بنعمته إخوانا وکنتم علی شفا حفرة من النار فأنقذکم منها کذلک یبین الله لکم آیاته لعلکم تهتدونB .الحدیث عن الوحدة الإسلامیة والتقریب.. ونبذ الطائفیة والمذهبیة کان وما یزال هدف المخلصین من أبناء الأمة علی امتداد تأریخها..وقد شغل هذا الهدف الضمیر والفکر الإسلامی من تلک القرون السالفة وطیلة القرن العشرین وإلی الآن.. وذلک نظراً لتأثیرات حالة التمزق والفرقة التی أصابت الأمة فی الصمیم بعد ان حولت أبناءها إلی طوائف ومذاهب ومجتمعات منفصلة بعضها عن بعض.